آشنای با کشور فارسی زبان تاجیکستان

پیشـــــگفتار

     تاجیکستان سرزمین تباین هاى شگفت انگیز مى باشد . سلسله کوههاى بلندى که سرچشمه اکثریت رود خانه هاى منطقه آسیاى مرکزى هستند ، رودهاى زیبا منظر، جلگه هاى گرم داراى وضع اقلیمى معتدل که در دامن آنها مزارع پنبه ، انگورزارها ، باغهاى میوه جات شهدبار گسترش دارند ، فلات مرتفع بیابانى که در سردى و سرما کمتر از فصل زمستان سیبرى نیست – این همه در حدود جمهورى تاجیکستان واقع گردیده است .

طبیعت این سرزمین را نمى توان بدون استفاده مکرر از الفاظ « بى نظیر» و «بى همتا » توصیف نمود . موضع اسکندرکول به مثابه مرواریدى بى نظیر در قاب محدود با کوههاى فان محل دلپذیر سیاحان از سراسر جهان است . کول هاى موسوم به مرغزار نیز بى همتا مى باشند و محل مذکور از لحاظ زیبایى منحصر به فرد مى باشد ، زیرا هر یک از کولهاى نامبرده مهره گرانبهایى را در گردن بند زیبا

 مى ماند . هفت کول متصل داراى رنگهاى گوناگون است .

بوریس نوسیک نویسنده جهاندیده اى که از بسیار ممالک جهان باز دید نموده است، ابراز مىکند که سرزمینى بهتر از تاجیکستان در روى زمین سراغ ندارد . در نکته مذکور شاید تا حدى اغراق هم بوده باشد ، ولى نویسنده براى چنین ابراز نظر بلاشک دلیل دارد .

تاجیکستان  سرزمین باستانی

تاجیکستان نه تنها از نگاه شرایط اقلیمى بى همتاست ، بلکه همچنین با تاریخ و تمدن والا و کهنسال خویش متمایز مى باشد . تاجیکان اخلاف و وارثان قومهاى ساکن سغد و باختر باستانى محسوب مى شوند .

دانشمندان باستان شناس از بسیار ممالک جهان سعى مى ورزند که در ناحیه پنجکنت باستانـى حفریات و پـژوهش هاى علمى انجام بدهند . لازم به یاد آورى است که راه بزرگ ابریشم از سراسر تاجیکستان عبور مىکرد .

استروشنه که امروز با نام اوراتپه معروف است ، در قدیم ترین روایات و آثار مکتوب ثبت گردیده است . تجلیل جشن نوروز در شهرستان مذکور اسکندر مقدونى را مفتون مى سازد و او سعى مى ورزد که تجلیل جشن نوروز را در سراسر قلمرو خود متداول نماید .

حفریات باستان شناسى و آثار مکتوب دال بر آنست که قرون چهارم و پنجم میلادى مصادف با دوران اتحاد و تقویت قوم تاجیک بوده است . در این زمان بود که سرزمین ، آئین و زبان واحد قوم تاجیک تشکل یافته نخستین شعر درى قرن پنجم عرض وجود نمود .

هم زمان با تأسیس دولت سامانیان در قرن نهم روند تشکل قوم تاجیک کاملا انجام پذیرفت . در آن ایام سکنه خراسان، نواحى شمال افغانستان ، آسیاى مرکزى و نواحى جنوب قزاقستان کنونى تاجیکان بودند . بخارا و سمرقند شهرهاى باستان آسیاى مرکزى که امروز بخشى از سرزمین ازبکستان مى باشند ، بیانگر عظمت و شهامت خاندان آل سامان و تمدن والا و باستانى تاجیکانند . قبائل کثیر العده کوچى و نیمه کوچى ساکن بدخشان ، تیان شان و وادى سیردریا نیز از جمله اسلاف تاجیکان مى باشند .

جغرافیای طبیعی و اوضاع اقلیمی

کشور سوئیس که به مثابه الگو و ملاک زیبایى کشورهاى کوهستانى مورد اعتراف همگان باشد هم تاجیکستان از چند لحاظ از آن کشور نیز برترى دارد . در تاجیکستان مناطقى وجود دارد که عالم نباتات آن هنوز بکر و دست نخورده است . آب و هواى چنین مناطق به سبب صعب العبور و دور افتاده بودن از مناطق مسکونى و عدم وجود جاده هاى اتومبیل رو پاک و گواراست . در کوهسار تاجیکستان بیش از چهار صد نوع نباتات دارویى را مى توان پیدا نمود .

چنانچه در کوهسار تاجیکستان جانورانى از قبیل خرس بور ، بزکوهى سیبرى، پلنگ آسیایى ، تذرو هیمالایى ، گرگ تبتى و گوسفند وحشى آفریقایى به نظر برسد شگفت آور نخواهد بود . حیوانات نامبرده به این سرزمین مخصوصا انتقال نگردیده ، بلکه وجود تباین هاى عوارض زمین و اقلیم ویژه تاجیکستان باعث پدیده مذکور شده اند .

جمهورى تاجیکستان در میان 36 درجه و 40 دقیقه و 41 درجه و 50 دقیقه عرض شمال جغرافیایى و 67 درجه و 31 دقیقه و 75 درجه و 14 دقیقه طول شرقى با کشورهاى ایتالیا ، نواحى جنوب اسپانیا و قسمت مرکزى ژاپان در عرض جغرافیایى واحد واقع است .

مساحت جمهورى تاجیکستان 143 هزار کلومتر مربع و نفوس آن بیشتر از 6 میلیون نفر مى باشد . از شمال به جنوب 350 کیلومتر و از غرب به شرق 700 کیلومتر امتداد دارد . طول عمومى مرزهاى جمهورى بیشتر از 3 هزار کیلومتر است . از جمله 1030 کیلومتر با دولت اسلامى افغانستان ، 230 کیلومتر با جمهورى مردمى چین مرز مشترک دارد و از طرف شمال و غرب با کشورهاى ازبکستان و قرغیزستان همجوار مى باشد . سرزمین تاجیکستان در نقشه هاى جغرافیایى با رنگهاى قهوه تیره متمایز بوده ، این بدان معنى است که کشور سراسر کوهستانى است . نقاط مرتفع آن نسبت به سطح دریاى آزاد از 500 متر ( در جلگه رود خانه وخش ) الى 7500 متر ( در پامیر) مىباشد .

توصیف تاجیکستان بدون استفاده از پسوند « ترین » ناقص مى بود . بلند ترین سلسله کوههاى جهان موسوم به پامیر و تیان شان در حدود این کشور واقع بوده ، عظیم ترین سلسله کوههاى آسیاى مرکزى – قراقوم ، کوان لونک و هندوکش در منطقه بدخشان متصل مى شوند . قله بلند ترین بنام اسماعیل سامانى  ( سابقا موسوم به کمونیزم ) 7495 متر و مرتفع ترین کول داراى آب شور – قراکول ( 3914 متر ) و عظیم ترین یخچال موسوم به فدچنکو ( با طول 77 کیلومتر و ضخامت 800 متر ) در سلسله کوههاى نامبرده واقع اند .

جمهورى تاجیکستان داراى ذخایر فراوان آب مى باشد و از لحاظ مقیاس مجراى رود خانه ها در میان کشور هاى اعضاى اتحاد دول مشترک المنافع در مقام ششم و از لحاظ تأمین آب در یک کیلومتر مربع بعد از کشور گرجستان در مقام دوم قرار دارد . در مجموع طول 947 رود خانه جمهورى بیشتر از 28000 کیلومتر است . تقریبا نصف مساحت یخبندان آسیاى مرکزى در حدود تاجیکستان واقع بوده ، تعداد یخچالهاى طبیعى به 8000 مى رسد و مساحت عمومى آن 85 هزار کیلومتر مربع را در بر مى گیرد که از مساحت مزارع جمهورى خیلى گسترده تر مى باشد .

اقلیم سرزمین تاجیکستان وابسته به موقعیت جغرافیایى آن معتدل و گرم بوده، به خاطر آسمان صاف و بى ابر به مدت چندین ماه در طول سال توجه پژوهشگران ستاره شناس را از سراسر جهان به این سرزمین معطوف مى دارد . در این رابطه پژوهش گاه ستاره شناسى اکادمى علوم جمهورى و رصد خانه هاى حصار و سنگلاخ با پژوهش هاى علمى خود در سراسر جهان مشهور است .

وجود گرماى فراوان مهم تر از همه در جهت کشت و زرع زراعتهاى گران قیمت که به گرما سازگار است، مساعدت مى کند. پنبه داراى الیاف نازک، گل شمعدانى ، لیموى مرغوب مملو از ویتامینهاى گوناگون و زردآلوى شهدبار اسفره نیاز به تعریف و تبلیغ ندارد.

در رود خانه ها و استخرهاى جمهورى تقریبا چهل نوع ماهى موجود بوده ، صید و شکار برخى از انواع حیوانانت در تاجیکستان مجاز باشد هم بسیارى از انواع جانوران و رستنى ها در کتاب سرخ کشور ثبت گردیده نیاز به حفظ و مراقبت دارند .

در حدود جمهورى تاجیکستان سه منطقه ممنوعه و 14 قروقگاه موجود است . منطقه ممنوعه موسوم به بیشه پلنگان به خاطر حفاظت و نگاهدارى نظام طبیعى ویژه بیابانهاى جنوب و سواحل رود خانه هاى آسیاى مرکزى سال 1938 احداث گردید . اخیرا اقدام به تأسیس منطقه ممنوعه دشت جم گردید که هدف از احداث آن جلوگیرى از نابودى آخرین بقایاى نسل بز مارخور در کشور مى باشد . جنگلهاى مرتفع و انواع نادر جانوران در قروق هاى سرخاسار ، کمرآب ، سنگوار ، دشت میدان و چهل دختران حفظ و مراقبت مى شوند .

 در آثارخانه هاى تاجیکستان و به خصوص در آثار خانه مردم شناسى اکادمى علوم نمونه هاى آثار هنرهاى دستى نفیس هنرمندان مردمى از قبیل زینت آلات مرصع با جواهرات ، طلا ، لعل ، لاجورد و فیروزه که از معادن واقع در نواحى مختلف جمهورى استخراج و استفاده شده اند ،در معرض قرار دارند .

جمهورى تاجیکستان از معادن و کانسارهاى گوناگون غنى بوده ، هم اکنون بیش از بیست نوع مواد معدنى استخراج مى شود . تقریبا همه ذخایر معدنى مکشوف در نواحى شمال جمهورى و در منطقه پامیر متمرکز مى باشد .

زمین شناسان بر این عقیده اند که در منطقه پامیر همه اقلام جدول عناصر مندیلیف نهفته است و یا به بیان دیگر ، در منطقه مذکور همه گونه معادن فلزات و سنگهاى معدنى موجودند ، ولى استخراج و استفاده آن در حال حاظر عملا امکان پذیر نیست . لازم به یاد آوریست که در زمان هاى قدیم در نواحى خاولنگ و بدخشان استخراج طلا رواج داشته است ، که وجود آثار حفریات و بقایاى معادن متروک گواه آن مى باشد .

جمهورى تاجیکستان داراى ذخایر نفت و معادن ذغال سنگ نیز مى باشد ، ولى این سرزمین قبل از همه با انواع آبهاى معدنى خود اشتهار دارد . از آبهاى معدنى در استراحت گاه و آسایشگاه هاى موسوم به خواجه آب گرم ، یوراز ، شاهمبرى ، کلتوچ ، زمرد ، گرمچشمه و غیره براى معالجه بیماریهاى مختلف استفاده مى شود .

استراتحتگاه خواجه آب گرم در میان کوهها در محلى دلپذیر و خرم بنیاد گردیده ، خواص درمانى چشمه هاى آب معدنى آن را هواى صاف و بانشاط کوهسار ومناظر دلچسب محیط تکمیل مىنماید .

گرم چشمه به حیث یک معجزه طبیعت بدخشان پاره الماسى را مى ماند که نیاز به دستان زرگر ماهر دارد ، تا که موضع نامبرده در میان بهترین استراحتگاه هاى جهان مقام شایسته خود را کسب نماید .

در ایام تابستان ، تاجیکستان و به ویژه پایتخت آن شهر دوشنبه به قرار گاه سیاحان مبدل مى گردد. به این کشور از سایر نقاط ممالک اعظاى اتحاد دول مشترک المنافع و کشورهاى خارجى سیاحان وکوهنوردان وارد مى شوند. گوشه هاى بکر و دست نخورده طبیعت در تاجیکستان خیلى زیادند که با هواى پاکیزه و خرمى مناظر ، خستگى جسمانى و روانى انسان را زدوده ، به جسم و جان او نیرو و توان تازه مى بخشد . مثلا دره هاى کمر آب و شیرکنت از جمله این قبیل مواضع مى باشد .

سیاحان و جهان گردان بیشتر مسیرهاى سیاحى موسوم به «ختل کوهستانى» ، «کول هاى تاجیکستان مرکزى » ، « از پى اثار غول برفى » ، « در کوهسار پامیر و آلاى » را پسندیده اند . مؤسسات و مراکز سیاحى در آتیه هم اقدام به تهیه و افتتاح مسیر هاى جدید سیاحى خواهند نمود . در نقاط و مواضع مرتفع و دوردست کوهستان ، قریه ها و محلات مسکونى کمتر به نظر مى رسند،  بنابراین سکنه کوهستان سیاحان را با صمیمیت استقبال و پذیرایى مى کنند . طبق آمار و ارقام موجود در کوهستان تنها یک دهم تعداد عمومى جمعیت جمهورى سکونت داشته ، باشندگان این مناطق همه بالابلند و خوش اندام مى باشند که شاید نتیجه تأثیر محیط زیست بر آنها باشد .

اوضاع اقتصادی

سکوت و خاموشى را در 93 درصد کوهستان جمهورى ، گاه و بیگاه فرو ریختن بهمن و یا کوهپاره اى مى شکند ، ولى در وادى هاى جمهورى زندگى با جوش و خروش در جریان است . وسائل نقلیه در جاده هاى سراسر کشور منظم در حال حرکت مى باشند . از چرخیدن دستگاههاى مولد برق سلسله نیروگاه هاى رود خانه هاى وخش و سیردریا ، کارخانه ها و مراکز صنعتى به فعالیتهاى تولیدى خود ادامه مى دهند .

شهر هاى معاصر و منازل رهایشى را بدون وسایل رفاهى از قبیل تأمین آب گرم، مرکز گرمى و اجاقهاى گاز نمى توان تصور نمود . سبک و طرحهاى معمارى معاصر هم اکنون چه شهر هاى باستانى خجند ، پنجکنت ، اوراتپه ، کولاب و چه شهرهاى جدید الاحداث از قبیل خارغ ، قیراقوم ، نارک ، راغون و امثال آنها را مزین ساخته اند. شهر دوشنبه پایتخت جمهورى تاجیکستان بزرگترین شهرهاى کشور بوده ، تعداد سکنه آن بیش از یک ملیون نفر مى باشد . شهر قیراقوم با قالیها و فرشهاى مرغوب خود مشهور است . شهر نارک نیز خیلى زیباست . از پایتخت جمهورى توسط کتل چارمغزک که محلى خیلى جالب و دیدنى مى باشد مى توان وارد شهر نارک گردید . شهر نارک مدیون بند آب و نیروگاه برق آبى منحصر به فرد مى باشد.

تفصیل تاریخچه شهر نارک بسیار جالب است . پیرامون محل ساختمان بند آب داراى ارتقاع 300 متر ، میان کارشناسان و مهندسان مباحثات دامنه دار به وقوع پیوسته ، بالاخره پژوهش هاى مشترکى که دانشمندان زلزله شناس در تاجیکستان انجام دادند و توسط آزمایش ها با استفاده مدلها ثابت نمودند که براى ساختمان بند آب و نیروگاه برق آبى در چنین منطقه زلزله خیز اشکالى وجود ندارد . بدین ترتیب مدت بیش از 20 سال است که این معجزه هیدروتکنیک روستاهاى واقع در وادى حصار ، کارخانه هاى صنعتى شهر دوشنبه ، کارخانه آلمونیم شهر تورسون زاده، مجتمع برق و شیمیایى یاوان را با نیروى برق ارزان تأمین مى کند ...

جمهورى تاجیکستان از اقتدار بالقوه صنعتى برخوردار بوده، داراى تقریباً 350 کارخانه و واحد صنعتى در 120 شاخه اقتصادى ملى مى باشد که کارخانه یخچال دوشنبه، کارخانه تولید دستگاه هاى نساجى دوشنبه، کارخانه کود شیمیایى وخش، کارخانه ترنسفرمر قرغانتپه، مجتمعهاى نساجى و کارخانه هاى ابریشم شهرهاى دوشنبه و خجند، کارخانه هاى متعدد کنسرو میوه و سبزیجات در سایر نقاط جمهورى از جمله آنها   مى باشند.

از قرار معلوم صنایع استخراج و کارکرد معادن اساساً در قسمت شمال جمهورى متمرکز است. آغاز بهره بردارى از کارخانه هاى تولید شمش طلا در شهر هاى چکالوفسک و پنجکنت در جهت حل و فصل مهمترین مسائل تولید فرآورده هاى سازگار با استاندارد هاى بین المللى، بنیاد ذخیره طلاى جمهورى و احیاى هنر تولید جواهرات با استفاده از مواد اولیه محلى مساعدت خواهد نمود.

اوضاع اجتماعی، فرهنگی و آموزشی

مسلم است که نیروى انسانى مهمترین عامل محرک پیشرفت جامعه بوده، بدون آن اقتصاد ملى به بن بست خواهد رسید. نیروى کارگرى و ورزیده و متخصص در مؤسسات و مراکز تعلیم و تربیت آماده مى گردد. هم اکنون در جمهورى تاجیکستان 15 مؤسسه تعلیمات عالى و 43 تکنیکوم و هنرستان فعالیت دارد. دانشگاه پلیتخنیک تاجیکستان براى مؤسسات و کارخانه هاى جمهورى، صدها نفر مهندسین رشته هاى برق و الکترونیک، معمارى و خدمات اتومبیل تربیت نموده است. فارغ التحصیلان مرکز آموزشى مذکور درکارخانه هاى آلمنیوم و برق و شیمى ایفاى وظیفه مى نمایند. دانشجویان دانشگاه تکنولوژى جمهورى دوره کارآموزى خود را در مؤسسه و شرکتهاى ممالک خارجى سپرى نموده، تکنولوژى نوین صنعتى را   فرا مىگیرند. فارغ التحصیلان دانشگاه طبی، دانشگاه دولتى ملى، دانشکده هنرهاى زیبا و سایر مؤسسات تعلیمات عالى جمهورى در شؤون مختلف اقتصاد ملى جمهورى اشتغال دارند.

آکادمى علوم جمهورى تاجیکستان طى مدتی بـیش از چهل سال، فعالیتهاى علمى و پژوهشى را در جمهورى تنظیم و همـاهنگ مى سـازد. در مؤسـسات پژوهـشى و آزمایشگاههاى آکادمى علوم تقریباً سه هزار نفر دانشمندان و پژوهشگران به حل و فصل مسائل مبرم و ضروری علوم تاریخ، اقتصاد، ریاضیات، طب، زمین شناسى و غیره مبادرت مى نمایند. آکادمیسیون باباجان غفوروف، قهرمان تاجیکستان، مورخ برجسته تاجیک در دوایر علمى بسیارى از کشورهاى جهان معروف است. مردم تاجیک با دانشمندان مشهورخود که در پیشرفت علم جمهورى سهم ارزنده داشته اند، افتخار دارد.

پژوهشگاه زلزله شناسى و ساختمانـهاى مقاوم زلزله در میان پژوهشگاهها و مؤسسات تحقیقاتى آکادمى علوم با پژوهشهاى دانشمندان خود در رشته پیشبینیهاى بلند مدت زلزله و استناد طرحهاى ساختمان هاى عظیم هیدروتکنیک در نواحى زلزله خیز به حیث مؤسسه علمى در جهان مشهور بوده و طرحهاى نیروگاه هاى برق آبى نارک و راغون را بالاى رودخانه وخش، ساختمان آپارتمان هاى مرتفع و برج ها پس از انجام مطالعات لازم در آزمایشگاههاى پژوهشگاه مذکور مستند و توصیه شده اند.

دانشمندان پژوهشگاه زبان و ادبیاتِ رودکى به تحقیقات مسائل مبرم زبان و ادبیات تاجیک مبادرت مى ورزند. در پژوهشگاه خاور شناسى و میراث خطى آکادمى علوم، هزاران جلد نسخ قلمى و کتب نادر شعرا و متفکرین قرون ماضى حفظ و نگهدارى مىشوند و با سعى و کوشش دانشمندان این مؤسسه برای طبع و نـشـر آماده مى شوند.
     در نتیجه پژوهشهاى علمى و اکتـشافى دانشمندان زمین شناس جمهورى که اکثراً در پژوهشگاه زمین شناسى آکادمى علوم اشتغال دارند، در نواحى گوناگون تاجیکستان چندین معادن فلزات نادر، ذغالسنگ، سنگهاى تزیینى و مواد ساختمانى کشف شده است.

لازم به یاد آوریست که از جمله بیش از 6 میلیون نفر نفوس جمهورى، یک میلیون و سیصد و بیست و پنج هزار نفر دانش آموزان مى باشند و در حدود یکصد هزار نفر از معلمان در دبستان و دبیرستانهاى کشور به تعلیم و تربیت اشتغال دارند.

جمهورى تاجیکستان کشور کثیرالمللی مى باشد. در این کشور ملل و اقوام گوناگون از قبیل ازبکها، روسها، اوکرائینى ها، قرغیزها و غیره سکونت دارند. چندین تآتر و مراکز تفریح و استراحت در خدمت مردم است. تآتر هاى درماتیک به نام لاهوتى، درماتیک روسى به نام مایاکوفسکى آثار درام نویسان آسیایى و اروپایى را روى صحنه آورده، به بینندگان ارائه مى دارند. در پایتخت جمهورى همچنین تآتر جوانان به نام محمود واحد و تآتر اهارون فعالیت دارند که هنرمندان آن اکثر اوقات در سفرهاى هنرى مى باشند. در ایام برگزارى نخستین انجمن بین المللى تاجیکان و هم میهمانان برونمرزى علاقمندان تآتر را نمایشنامه «ادیب» تسخیر نمود که کارگردان و مجرى نقش اساسى، هاشم گدا هنرپیشه مردمى جمهورى بود. بسیار هنرمندان معروف کشور در صحنه تآتر درماتـیک به نام لاهوتى کسـب مهارت نموده اند.

تاجیکان چنانچه بخواهند که شخصى را مورد لطف و مهربانى قرار بدهند، او را به شاعر تشبیه مى کنند، زیرا آنها خود مردم طبیعتاً شاعر طبع هستند. آنها وارثان و اخلاف شایسته استادان علم و ادب و نوابغى چون رودکى، فردوسى، ناصر خسرو، جلال الدین رومى، سعدى شیرازى، حافظ، عمر خیام، کمال خجندى، عبد الرحمن جامى و بسیار دیگر از اختران تابناک آسمان شعر و ادب پارسى – تاجیکى مى باشند. چشمه شعر و ادب این ملت باسلیقه چون همیشه شاداب و سرشار است. ادبیات تاجیک امروز با آفریده هاى استاد صدر الدین عینى، ابوالقاسم لاهوتى، میرزا تورسون زاده، میرسعید میرشکر، باقى رحیم زاده، جلال اکرامى، رحیـم جلیل وامثال آنها افتخار دارد.

کتابخانه ملى تاجیکستان به نام فردوسى در میان کتابخانه هاى کشور مقام برجسته داشته، تعداد کتب آن بیش از 6 میلیون جلد بوده، کتب منتشره مؤسسات نشریاتى «عرفان»، «ادیب»، «معارف»، دایرة المعارف تاجیک و میلیونها نسخ از روزنامه و مجلات در اینجا نگهدارى مى شود.

در باره مردم نیکو خصال سرزمین تاجیکستان کهنسال، پزشکان حاذق و هنرمندان مردمى با قریحه آن، شهر و دهات آن، هنر طباخى ملى و سنتى آن، مىتوان ساعتهاى طولانى حکایت نمود و اما شنیدن کى بود مانند دیدن. شاید عکسها و تصاویر رنگى حاوى معلومات غنى و رنگین باشند و به نحوى احسن راجع به این کشور و دیدنى هاى آن حکایت کنند، اما معلومات مفصل و معتمد را تنها در جریان بازدید از این سزمین آسـمان لاجوردى، کوه هاى بلند برف پوش و وادى هاى معمور مى توان فراهم آورد.

لازم به یادآوریست که در تاریخ نوین این سرزمین نازنین رویداد هاى ناگوار و فاجعه بار نیز به وقوع پیوست.

حکومت، سازمانها و احزاب سیاسی

بعد از به دست آمدن استقلال، فضاى سیاسى جمهورى تاجیکستان به دنبال تیز و تند گردیدن اختلافات و جبهه گیرى نیروهاى سیاسى به تشنج گراییده به درگیرى هاى مسلحانه و خونریزى منجر شد. بدین ترتیب سال 1992 در کشور آتش جنگ داخلى شعله ور گردید و برای دولت و ملت تاجیک خسارات هنگفت اقتصادى و ضایعات جبران ناپذیر انسانى به بار آورد. از برکت مساعی مداوم امام على رحمانوف، رئیس جمهورى تاجیکستان و حسن نیت رهبر اتحاد نیروهاى اپوزیسیون تاجیک، استاد سیدعبدالله نوری، پس از برگزارى چندین دور مذاکرات با میانجگرى سازمان ملل متحد و یک عده سازمان هاى بین المللى و کشور هاى منطقه به تاریخ 27 ژوئن سال 1997 در مسکو سازش نامه عمومى استقرار صلح و سازگارى ملى در تاجیکستان به امضاء رسید و جنگ داخلى خاتمه یافت.

اکنون در تاجیکستان احزاب سیاسی مانند حزب خلق (حزب حاکم) ، حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، حزب دماکرات، حزب کامونست و حزب ترقیات در عرصه های گناگون کشور دارند فعالیت می کنند.

 هم اکنون در سراسر کشور روندهاى اصلاحات و بازسازى اقتصاد ملى نظام بانکى و مالیات در جریان بوده، تجارت آزاد، خصوصى گردانیدن مالکیت دولتی و مناسبات بازرگانـى در حال گسترش مى باشد. در مورد جلب سرمایه خارجى و تأسیس کارخانه و مؤسسات مشترک براى استفاده مؤثر از ذخایر مواد اولیه اقدامات همه جانبه صورت مى گیرد. هم اکنون در جمهورى تاجیکستان در جهت همکاریهاى اقتصادى وتجارتى با همه کشور هاى منطقه و سراسر جهان تلاش مى شود. در امر گسترش روابط اقتصادى و بازرگانى تاجیکستان با کشور هاى خارجى، وجود خطوط مواصلاتى به ویژه شبکه جاده ها و شاهراه هاى آباد اتومبیل و راه آهن حایز اهمیت مى باشد. لهذا حکومت جمهورى در فعالـیت همه روزه خود به مسـئله مذکـور توجـه ویژه مبـذول مى دارد.